Podczas spotkania prezydentów państw Grupy Wyszehradzkiej prezydent Karol Nawrocki zapowiedział ambitny plan regionalnej współpracy energetycznej, podkreślając, że Polska może stać się „hubem gazowym” dla całej Europy Środkowo-Wschodniej. O kulisach tego zwrotu, kondycji V4 oraz możliwym odrodzeniu formatu, w kolejnym odcinku podkastu „Idee Trójmorza”, opowiada dr Maciej Ruczaj, centrum stosunków transatlantyckich Uniwersytetu w radze, były ambasador RP na Słowacji od lat analizujący wyszehradzką współpracę i jej geopolityczne znaczenie.
Spotkanie prezydentów państw Grupy Wyszehradzkiej w Pradze stało się okazją do przedstawienia przez prezydenta Karola Nawrockiego planów dotyczących regionalnej współpracy energetycznej. Prezydent poinformował, że rozmawiał z przywódcami regionu o wspólnych działaniach w zakresie bezpieczeństwa surowcowego, w tym o imporcie gazu z USA. Jak podkreślił: Polska może być hubem dla naszego regionu. Poczyniłem już wstępne ustalenia z prezydentem USA Donaldem Trumpem. Dodał również, że rozmowy dotyczyły kluczowych dla Europy Środkowej kwestii, a na pierwszym miejscu wymienił energetykę. Naszym wspólnym interesem jest dalsze wzmacnianie połączeń infrastrukturalnych między krajami regionu (…), także połączeń gazowych oraz w zakresie energii elektrycznej. Niepodległość energetyczna jest także wyrazem suwerenności każdego z naszych państw, zaznaczył.
Zdaniem naszego rozmówcy, dr. Macieja Ruczaja, sam fakt, że szczyt V4 doszedł do skutku, ma ogromne znaczenie po kilku latach słabnącej współpracy. „Najistotniejsze było to, że ten szczyt V4 się odbył, bo w ostatnich latach grupa wyszehradzka nie przeżywa swojego najlepszego okresu. Co najmniej od czasu rosyjskiej agresji na Ukrainę różnice między poszczególnymi krajami są bardzo duże – ocenia. Ekspert przypomina, że europejska mapa bezpieczeństwa zmieniła się diametralnie po 2022 roku. „Rosyjska agresja na Ukrainę postawiła V4 przed zasadniczym problemem. Oznaczała powrót geopolitycznego postrzegania świata na osi Zachód–Wschód i wywołała wśród elit i społeczeństw znacznie większą potrzebę określenia się na tej osi” – powiedział dr Ruczaj. Przez wiele ostatnich lat – jak zauważa, współpraca w ramach V4 znajdowała się w stanie „sztucznego uśpienia”: „Oddycha jeszcze, ale nic więcej. Stan poważny, ale tymczasowy.”
Mimo tego letargu, ostatnie tygodnie przyniosły widoczne oznaki ożywienia. W Czechach powstający rząd Andreja Babiša wprost wpisał V4 do swojej deklaracji programowej. Atmosferę „nowego początku” można było odczuć także podczas listopadowej wizyty prezydenta Słowacji Petera Pellegriniego w Pradze, jak i późniejszych rozmów w Bratysławie, gdzie spotkał się on z prezydentem Nawrockim. Ten ostatni zapowiedział, że Polska chce „wzmocnić aktywność w regionie”, nadrabiając lata zaniedbań i braku konsekwentnej polityki wyszehradzkiej. Zgodnie z jego planami w najbliższych tygodniach odwiedzi Pragę i Budapeszt, by zainicjować nową fazę współpracy.
Aby zrozumieć współczesne turbulencje grupy, warto sięgnąć do korzeni. Wyszehrad – od samego początku podatny na polityczne wahania w krajach członkowskich, najlepiej funkcjonował wtedy, gdy łączyły go wspólne cele, takie jak przystąpienie do NATO i Unii Europejskiej. Po ich osiągnięciu naturalnie zaczęły się ujawniać różnice interesów i priorytetów. Jak zauważa Ruczaj, przez lata malała liczba osób wierzących w głęboką wspólnotę Europy Środkowej; „tych, którzy nadal wierzyli w sens budowania wspólnoty na fundamencie wspólnego dziedzictwa, było coraz mniej”. Dopiero geopolityczne wstrząsy ostatnich lat uświadomiły krajom regionu, że potrzebują siebie nawzajem bardziej niż kiedykolwiek.
Dziś proces „wybudzania V4” dopiero się zaczyna. Energetyczna propozycja prezydenta Nawrockiego, w tym deklaracja, że Polska mogłaby stać się centrum gazowym dla Europy Środkowo-Wschodniej – wpisuje się w szerszy trend szukania nowej wspólnej agendy.
Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy !
